วัวลานแข่งวัวเทียมเกวียน
วัวลาน กีฬาพื้นบ้านที่ไม่ธรรมดา

            ในช่วงสงกรานต์ที่มา ทางจังหวัดเพชรบุรีได้จัดให้มีงานพระนครคีรีขึ้นมา และยังมีงานแข่งวัวเทียมเกวียน วัวลาน ขึ้นมาที่อำเภอบ้านลาด ซึ่งจัดเป็นที่สนุก คึกคัก ซึ่งเป็นกิจกรรมพื้นบ้านที่นิยมเฉพาะกลุ่มชาวบ้านในละแวกนั้น ในงานการแข่งวัวเทียมเกวียน ยังมีกิจกรรมที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของคนในชุมชนอยู่ด้วย อย่างเช่น การแข่งขึ้นตาล เพราะเมืองเพชร เป็นแหล่งน้ำตาลที่เลื่องชื่อ การแข่งวัวลานหรือวัวเทียนเกวียน ก็เป็นวิถีชีวิตชาวนาที่ผูกพันกับวัวมาช้านาน

            ในงานแข่งวัวเทียมเกวียนจะมีเป็นรอบๆ ในบริเวณงานจะมีลานวิ่งของวัวเทียมเกวียน มีการจับคู่เป็นรุ่นๆ มีกรรมการการตัดสิน มีผู้พากย์ที่สนุกสนาน

วัวนอกตัวซ้ายสุด ต้องออกแรงเบียดสู้วัวคาน

ข้าคือ ผู้ชนะ

วัวนอก ส่วนใหญ่ตัวจะเล็กกว่าวัวคาน

เลี้ยงของวัวนอก จะคอยเอาน้ำสาดแ ละใช้ปฏักทิ่มแทงวัวของตนให้วิ่งสู้วัวคานให้ได้

            การแข่งวัวเทียมเกวียน ก็ใช้วัวตามรุ่นตามขนาด แข่งในลานวิ่ง ใครเข้าเส้นชัยก่อน ถือว่าเป็นผู้ชนะ  แต่ตอนปลายเส้นชัย บรรดาวัวที่เข้าแข่งขัน จะวิ่งเลยเตลิดไปไม่หยุด จนทีมผู้เข้าแข่งขัน ต้องไล่ตามยื้อยุด เพื่อหยุดทั้งวัวและเกวียนให้ได้ ซึ่งกลายเป็นความสนุกสนานของผู้ชม

                ในงานแข่งวัวเทียมเกวียน ยังมีกิจกรรมการแข่งขันปีนต้นตาล ซึ่งสะท้อนให้เห็นวิถีชีวิตของชาวบ้าน เพราะชาวเมืองเพชรบุรี ส่วนหนึ่งมีอาชีพทำตาลมาตั้งแต่บรรพบุรุษ การแข่งขันแข่งต้นตาลก็เรียกผู้ชมและเสียงเฮฮาได้ไม่น้อย

กัปตันก็พลอยเพลี่ยงพล้ำไปด้วย

ควบกันไม่หยุด แม้จะถึงเส้นชัยแล้ว

                กิจกรรมต่อไปจัดว่าเป็นความท้าทายที่สนุกสุดฮา เป็นการแข่งขันจับลูกหมูป่า ใครจับได้เอาไปเลย โดยรับสมัครเด็กๆ อายุไม่เกิน 13 ปี จึงมีบรรดาลูกเจี๊ยบมาสมัครกันมากมาย รวมทั้งสาวน้อยอีก 2-3 คน ที่ลงสนามมาสู้กับผู้ชาย โดยให้ผู้ชายถอดเสื้อ ผู้หญิงไม่ต้องถอด สนามก็เอาน้ำมารดให้ชุ่มเป็นโคลน พร้อมกับจัดทีมลงมาจับหมูรอบละ 5 คน ใครแพ้คัดออก จนเหลือผู้แข่งที่ชนะจำนวน 11 คน เท่ากับจำนวนหมู จากนั้นผู้ชนะทั้งหมดลงสนามพร้อมกันแข่งกันจับหมู กติกาเที่ยวนี้ใครจับได้เอาเลย

              ทีนี้แหล่ะ คนสุดท้าย ตัวสุดท้าย วิ่งกันเหนื่อยทั้งสองฝ่าย ไม่มีใครช่วยไล่ต้อน สงสารเจ้าตัวน้อย เหนื่อยก็เหนื่อย ยังจับไม่ได้ มีอายหน่อยๆ กรรมการเลยให้ผู้ช่วยลงมาช่วยจับหมู ที่สุดก็ได้หมูกลับไปสมใจหมาย

ในงานก็การแข่งขึ้นต้นตาล

ก่อนแข่งจับหมู ต้องฉีดน้ำให้เละไปเลย บรรดาลูกเจี๊ยบที่เข้าร่วมแข่งจับหมู

              ส่วนการแข่งขันวัวลานนั้นต้องรอถึงสี่ทุ่ม จึงจะมีการแข่งขัน โดยรอบๆสนาม มีการนำมาวัวมาผูกไว้ตามคอก รอเวลาลงแข่งขัน ส่วนใหญ่จะเป็นชาวบ้านในเขตเพชรบุรี ส่วนใหญ่จะเป็นผู้ชายทั้งรุ่นใหญ่ และเด็กรุ่นหนุ่มๆ ที่จัดวัวมาร่วมแข่ง

                ประวัติความเป็นมาของ วัวลานวัวลาน หรือ วัวระดอก เป็น การละเล่นพื้นบ้านในภาคกลางของไทย โดยใช้วัวพันธุ์ไทย มักจะเล่นในเวลากลางคืน เนื่องจากผู้เล่นส่วนใหญ่เป็นชาวนาที่ทำงานในตอนกลางวัน จึงใช้เวลากลางมาทำการแข่งขัน

จับได้ ต้องล็อคทันที

เละทั้งคนทั้งหมู

อย่างนี้คว้าโคลน (หมูแอบชำเลือง นึกหัวเราะอยู่ในใจ)

อย่างนี้ดิ้นไม่หลุด

                การเล่นวัวลาน ได้มีวิวัฒนาการมาจากการใช้วัวนวดข้าว โดยใช้วัวผูกเดินหมุนวนเป็นรอบ ๆ ไปเรื่อย ๆ จนกว่าข้าวจะหลุดออกจากรวงข้าวหมด แต่วัวตัวที่อยู่นอกสุดอยู่ห่างจากจุดศูนย์กลาง ระยะทางที่ต้องหมุนจะยาวกว่า จึงต้องเลือกวัวตัวที่มีกำลังและฝีเท้าดี  จึงเกิดความสนุกมีการแข่งวัวขึ้นมาจึงเป็นเหตุให้มีการแข่งวัวลานขึ้นมา

                การวัวลานในปัจจุบันนิยมเล่นในงานวัด เพื่อหารายได้ให้ทางวัด และในท้องนา จะเริ่มเล่นกันประมาณเวลา 22:00 - 8:00 น. วัวทั้งหมดจะวิ่งเป็นวงกลมรอบๆ ลาน มีเสาอยู่ตรงกลาง จะมีสองกลุ่ม ทั้งหมดมี 19 ตัว เรียกว่า วัวนอก กับ วัวคาน

                วัวคานจะมี 18 ตัว (ตัวที่ 18 เรียกว่า วัวรอง) นำวัวคาน 18 ตัว มาผูก แล้วก็นำวัวนอก (ตัวที่ 19) มาผูกวิ่งเป็นวงนอกสุดซึ่งมีระยะการวิ่งไกลมาก

เบ็ดเสร็จ จับได้ พ่อก็จูงกลับบ้าน

งานแข่งวัวลาน เจ้าของวัวตั้งวงรอเวลานำวัวลงแข่ง บรรดาวัวที่นำมาแข่งวัวลาน

                หลังจากนั้นก็ปล่อยให้มันวิ่ง แล้วก็ใช้เหล็กแหลมแทง (ปฏัก) มันเพื่อกระตุ้นพลัง การแพ้ชนะคือ เช่น วัวนอกหมดแรง หรือ วัวคานเชือกหลุด หรือวัวรองโดนวัวนอกแซงแล้วเบียดเข้ามาข้างในแทนตำแหน่งที่ 18

                หรือวัวนอก สามารถวิ่งครบจำนวนรอบ ก็ถือว่าชนะ เพราะสามารถสิ่งสู้วัวคานได้ครบจำนวนรอบอย่างน้อยๆ ก็ 10 รอบ

สังเกตว่าวัวนอกทุกตัว เมื่อลงสนามจะคึกฮึกเหิมตลอดเวลา

เกมส์การแข่งขันที่มีการต่อรองทุกรอบ

นำวัวลงสู่สนาม

วิ่งสู่ชัยชนะ

            การแข่งขันวัวลานแต่ละรอบแต่ละครั้ง มักจะมีการต่อรอง จะมากหรือน้อยต้องดูกันเอาเอง การแข่งขันดูจะเอาจริงเอาจัง ถึงขั้นมีการกระตุ้นวัวด้วยวิธีต่างๆ เพื่อหวังชนะแก่วัวของตน

                การแข่งวัวลาน ที่อำเภอบ้านลาด จังหวัดเพชรบุรี เป็นกิจกรรมการละเล่นพื้นบ้านที่ดูเหมือนว่าจะกลายเป็นการพนันขันต่อมากขึ้น คนดูก็ควรดูเป็นความรู้ความสนุกสนานก็เพียงพอแล้ว อย่างไปยุ่งเรื่องการต่อรองกับการแข่งขันเลย

ฃ

แม็ทนี้ไม่มีคู่แข่ง เลยต้องแข่งกับตัวเอง

จะเอาวัวไปผูกเกวียน ต้องออกแรงดึงกันหนักทีเดียว

คู่นี้ต้องใช้คนถึง 5 คน ทั้งดึงทั้งดัน

ปล่อยสต๊าร์ทได้ ก็ควบลิ่ว

จับได้แล้วต้องยกโชว์ขึ้น

ลูกหมูป่า ก็ไม่ยอมจนมุม เด็กผู้หญิง คว้าได้แต่หลุดมือไป

คว้าขาได้ ใช่ว่าจะจับได้ หลุดไปครับ

คนสุดท้ายยังจับไม่ได้ ต้องขอเพื่อนๆ มาช่วย ไม่งั้นหน้าแตก อายหมูมันว่ะ

วัวนอก (ตัวซ้ายสุด) เห็นท่าจะแยะซะแล้ว เข่าอ่อนไปแล้ว

ทีมปล่อยวัว วิ่งหน้าออกจากสนาม เมื่อเริ่มปล่อยวัว ไม่งั้นโดนเหยียบแน่

พี่เลี้ยง จะวิ่งตามเอาปฏักกระตุ้นให้วัวของตนวิ่งสู้วัวคาน

กว่าจะวัวนอกผูกกับวัวคานได้ ต้องออกแรงและใช้เวลาไม่น้อยอยู่เหมือนกัน

เรื่องและภาพโดยภูฟ้า