สล่าบูรณ์ ตีมีด

มีดคำสั้น ๆ ที่มีความหมายและมีความสำคัญต่อการใช้ชีวิตประจำวันของมนุษย์เรามาตั้งแต่โบราณ หากบ้านไหนไม่มีมีดก็คงเปรียบเหมือนกับบ้านที่ไม่มีหลังคาเลยทีเดียวครับ ทริปนี้หมูหิน.คอมจะพาเพื่อน ๆ ไปล้วงลึกถึงที่มาที่ไปว่ากว่าจะมาเป็นมีดเล่มสวยที่มีใช้กันอยู่ในครัวเรือนนั้นมันได้มาด้วยความยากลำบากขนาดไหน
 

ที่ทำงานของสล่าบูรณ์

ขั้นตอนนี้สล่าบูรณ์ให้ความสำคัญมาก(การตกแต่งมีด)

หมูหิน.คอมพาเพื่อน ๆ มาที่หมู่บ้านร่องไฮ ต.แม่ใส อ.เมือง จ.พะเยา ครับ หากพูดถึงการตีมีดแล้วหมู่บ้านนี้จะได้รับการยกย่องให้เป็นอันดับหนึ่งเกี่ยวกับการตีมีดของจังหวัดพะเยา และกลุ่มภาคเหนือตอนบนเลยก็ว่าได้ ตั้งแต่อดีตทุกหลังคาเรือนในหมู่บ้านนี้ทำอาชีพตีมีดเป็นอาชีพหลักครับ แต่ด้วยกาลเวลาที่ผ่านไป เทคโนโลยีสมัยใหม่คลืบคลานเข้ามา รวมถึงการออกจากบ้านไปเพื่อศึกษาต่อ และหางานทำในเมืองใหญ่ ๆ ของกลุ่มวัยรุ่น จึงทำให้การสืบทอดการตีมีดจากรุ่นสู่รุ่นนั้นลดลงและขาดหายไปในปัจจุบัน

สล่าบูรณ์ประจำตำแหน่งนี้ทุกวัน	สล่าบูรณ์
สล่าบูรณ์ตั้งใจกับงานที่ทำทุกเล่ม	หัวใจสำคัญอีกหนึ่งอย่างในการตีมีดไฟต้องแรง

ท่ามกลางความเจริญที่คลืบคลานเข้ามา ยังมีบ้านอยู่หนึ่งหลังที่ยังตั้งหน้าตั้งตาที่จะคงไว้ซึ่งการตีมีดเพื่อให้ลูกหลานได้รู้ ได้เห็น ได้สืบทอด หมูหินมีโอกาสได้รู้จักกับชายวัยกลางคน อายุประมาณ 50 ปีเศษ ในขณะที่กำลังเดินเข้าไปหาผู้ชายคนนี้ สิ่งแรกที่เห็นก็คือแววตาที่มีน้ำตาคลอเบ้ากำลังเพ่งมองมีดที่เขาถืออยู่ในมือ  แววตาของเขาเหมือนกำลังจะบอกถึงความภาคภูมิใจ ความปลื้มปิติกับสิ่งที่อยู่ในมือของเขา   ชายคนนี้คือ คุณลุงสมบูรณ์ กันทะวัง หรือสล่าบูรณ์ ช่างตีมีดมือหนึ่งแห่งหมู่บ้านร่องไฮครับ (คำว่าสล่าเป็นคำเรียกช่างที่มีฝีมือเฉพาะด้านของทางภาคเหนือ)

สล่าบูรณ์ เล่าว่าเริ่มหัดตีมีดกับพ่อ ตั้งแต่เรียนจบชั้น ป.4 อายุประมาณ 10 ปีกว่าๆ และทำมาเรื่อย ๆ ก็รู้สึกรัก และอยากจะสืบทอดการตีมีดให้คงอยู่ไปเรื่อย ๆ  จากวันนั้นถึงวันนี้ก็เกือบ 40 ปีแล้วครับ โอ้โหเพื่อน ๆ ลองนึกดูสิว่าตอนที่เราอายุประมาณ 10 ปีกว่า ๆ เรากำลังทำอะไรอยู่ ช่างแตกต่างกันเหลือเกิน

การเผาเหล็กในการตีมีดต้องใช้ไฟที่แรงมากๆ	ลงชื่อบนมีดทุกเล่ม (สมบูรณ์ 92)
คีมคีบมีดแน่นนักเหมือนกับสล่าบูรณ์ติดแน่นกับอาชีพแก่	เรียงลำดับเลยแล้วกัน

สล่าบูรณ์บอกว่าในแต่ละวันจะตีมีดประมาณ 30 เล่ม ในหนึ่งอาทิตย์ก็จะหยุด 1 วัน สรุปคร่าว ๆ ก็คือในหนึ่งเดือนจะตีมีดประมาณ 26 วัน ทำแบบนี้มาตลอดตั้งแต่เรียนจบป.4 จนถึงปัจจุบันก็ประมาณ 40 ปี หมูหินจะลองใช้ความสามารถทางคณิตศาสตร์คิดให้เพื่อน ๆ ดูคร่าว ๆ ว่าสล่าบูรณ์ตีมีดมาแล้วกี่เล่ม ? คิดง่าย ๆ ก็คือ เอา 30 x 26 = 780 เล่มต่อเดือน จากนั้นก็เอา 780 x 12 = 9,360 เล่มต่อปี แต่สล่าบูรณ์ตีมีดมาแล้วประมาณ 40 ปี ก็เอา 9,360 x 40 = 374,400 เล่ม โอ้โห!!! ไม่ได้โม้

สล่าบูรณ์พาหมูหินไปดูออฟฟิศสำหรับการตีมีด ออฟฟิศที่ว่าเนี่ยะก็เป็นเพิงไม้หลังคาสูงมุงด้วยสังกะสี ภายในประกอบด้วยเตาถ่าน อ่างน้ำ ท่อนไม้ผ่าครึ่งไว้สำหรับเป็นฐานวางแท่นเหล็กที่ใช้เป็นตัวรับน้ำหนักในการตีมีด ค้อนใหญ่ ค้อนเล็ก สิ่ว เครื่องเจียสำหรับลับคมมีด และเครื่องมืออื่น ๆ อีกเยอะแยะมากมายครับ

เหล็กแหนบรถยนต์ที่นำมาตีเป็นมีด	เหล็กแหนบต้องนำมาตัดให้ได้รูปก่อน
จากเหล็กแหนบที่มาหลังจากการตี	การเตรียมอุปกรณ์ทุกอย่างให้พร้อมก่อนเริ่มลงมือ

ทุก ๆ เช้าตั้งแต่เวลา 03.00 น. – 07.00 น.การตีมีดก็จะเริ่มขึ้น โดยมีกำหนดวันละ 30 เล่มครับ ขั้นตอนการตีมีดก็จะเริ่มตั้งแต่การเลือกเหล็กที่จะเอามาตีขึ้นรูปเป็นมีดจะต้องใช้เหล็กแหนบรถยนต์ หน้ากว้างประมาณ 4 นิ้ว ตัดให้มีความยาวประมาณ 12 นิ้ว ในการตีมีดแต่ละครั้งสล่าบูรณ์ก็มีผู้ช่วยอีก 3 คนเป็นคนตีมีดและสล่าบูรณ์อีก 1 คนเป็นผู้ควบคุมการตีมีด สรุปว่ามีด 1 เล่มต้องใช้คนทำถึง 4 คน มันยากแค่ไหนไม่ต้องจินตการมาดูกันเลยดีกว่า

หลังจากที่ได้เหล็กแหนบตัดตามขนาดที่ต้องการแล้ว ก็แบ่งเป็นรอบการตีเป็น 5 รอบ รอบละ 6 เล่ม รวมทั้งหมด 30 เล่มครับ  จากนั้นนำเหล็ก 6 เล่มแรกมาสุมไฟ รอให้ร้อนและแดงก่อนถึงจะตีให้ขึ้นรูปได้ หากว่าตัวเหล็กเริ่มเย็นก็จะต้องนำไปสุมไฟใหม่ สล่าบูรณ์บอกว่าสิ่งที่สำคัญที่สุดที่จะต้องมีควบคู่ไปกับการตีมีดก็คือกองไฟที่ต้องสุมไฟให้ร้อนและแรงอยู่ตลอดเวลา สมัยก่อนตอนที่ยังไม่มีเครื่องเป่าลมแบบต่อไฟฟ้าเพื่อให้ไฟลุกและแรง สล่าบูรณ์ต้องให้พี่สาวมานั่งพัดไฟให้ตั้งแต่ตีสามถึงเจ็ดโมงเช้า ขอบอกว่าความอดทนเป็นเลิศจริง ๆ

มีดทุกเล่มต้องมีคุณภาพเล่มไหนขาดเกินต้องจัดการ	ความตรงของมีดยังเป็นอีกอย่างที่ต้องคำนึงถึง
การจะได้มีดแต่ละเล่มต้องใช้คนถึง 4 คน	3 คน ตี 1 คนควบคุมใบมีด

เมื่อเหล็กเล่มแรกร้อนได้ที่แล้วสล่าบูรณ์ก็จะใช้คีมจับมาวางตรงแท่นเหล็กรับน้ำหนักและเริ่มขยับซ้าย ขวา พลิกไปมา เพื่อให้คนตีนั้นตีได้ตรงตามความต้องการของสล่าบูรณ์ หมูหินเริ่มนับจังหวะของการตี ในหนึ่งวินาทีก็จะตีหนึ่งครั้ง สรุปตีทั้งหมด 60 ครั้งใช้เวลา 60 วินาที เพื่อแข่งกับการเริ่มเย็นตัวของเหล็ก เห็นมั้ยครับว่ามันน่าทึ่งขนาดไหน เมื่อเหล็กเล่มแรกเย็นตัวก็ต้องนำไปสุมไฟใหม่แล้วนำเหล็กเล่มต่อไปมาตี ทำซ้ำกันอยู่แบบนี้ จนได้มีดที่เป็นรูปร่างตามความต้องการของสล่าบูรณ์ จนครบ 6 เล่ม ก็เสร็จรอบที่หนึ่ง แต่เดี๋ยวครับไม่ได้หมายความว่ามีดแต่ละเล่มตีเพียงแค่ 60 ครั้งเท่านั้นนะครับ แต่ตีเป็นร้อย ๆ ครั้งวนเวียนอยู่อย่างนั้น จนกว่ามันจะขึ้นรูปตามที่ต้องการ

รอบที่หนึ่งผ่านไปแต่ไม่ไวเหมือนโกหก สล่าบูรณ์และผู้ช่วยต้องพักเอาแรงก่อนประมาณ 5 นาที ถึงจะเริ่มตีรอบที่สอง ก็นำเหล็กที่เหลืออีก 6 เล่มมาสุมไฟแล้วทำตามขั้นตอนเดิมทั้งหมด  ทำแบบนี้จนครบ 5 รอบ ๆ ละ 6 เล่มก็จะได้ 30 เล่มพอดีครับ สรุปในแต่ละเช้าสล่าบูรณ์จะตีมีดทั้งหมด 30 เล่มครับ

One be One ขั้นตอนนี้ต้องเหลือแค่คนที่มีฝีมือจริงๆ	เสียงฆ้อนกระทบกับเหล็กเสียง
ขั้นตอนการเสริมคมให้มีด (ความลับจริงๆ)	มีดเสร็จแล้วทั้งสวย ทั้งคม ทั้งใขช้งานได้เลยน่าภูมิใจสุดๆ

ขั้นตอนที่สองหลังจากได้มีดที่ตีขึ้นรูปแล้ว ก็เป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุด เพราะมีดที่สมบูรณ์แบบจะต้องมีความคมเป็นเลิศ ใช่แล้วครับคำตอบก็คือการตีคมมีดนั่นเอง ขั้นตอนนี้จะใช้ผู้ตีเพียง 2 คนก็คือสล่าบูรณ์เป็นผู้บังคับทิศทางของการตีมีด และผู้ช่วยเพียงคนเดียว ซึ่งจะต้องเป็นผู้ที่มีความชำนาญเฉพาะการตีคมมีดเท่านั้น ขั้นตอนนี้จะใช้เวลาไม่นานครับเพราะยังจะต้องนำมีดที่ตีคมแล้วไปเข้าเครื่องเจียเพื่อเพิ่มความคมให้กับมีด

มีดที่ตีเสร็จแล้วสวยงานและความคมไม่ต้องพูดถึง	เหนื่อยหนักพักนิดหนึ่ง
ตีตราลงชื่อให้รู้แหล่งที่มา	การตีมีดขั้นตอนนี้เป็นแบบการตีที่ใส่ที่จับมีด

ขั้นตอนที่สามคือการลงสลักชื่อของสล่าบูรณ์ เพื่อให้ทราบถึงแหล่งที่มาของมีดและผู้ตีมีด ขั้นตอนนี้ก็จะนำเอามีดที่เกือบเสร็จสมบูรณ์แล้วไปสุมไฟให้ร้อนแล้วเอามาวางบนแท่นเหล็กรับน้ำหนักจากนั้นนำเอาแม่พิมพ์ที่สลักชื่อ “สล่าบูรณ์ 92” มาวางบนมีดแล้วตีด้วยค้อนใหญ่เพียง 1 ครั้งเท่านั้นโดยไม่มีการตีซ้ำ คำว่าสล่าบูรณ์ 92 ก็คือ ชื่อผู้ตีมีดคือสล่าบูรณ์  ส่วนเลข  92 ก็คือบ้านเลขที่ 92 ไม่ใช่หวยงวดนี้นะครับอย่าเข้าใจผิด

มีดเล่มนี้สำเร็จเสร็จแล้วเป็นมีดที่น่าใช้มากๆ	การเชื่อมต่อมีดกับด้ามจับต้องใช้ คั่ง เป็นตัวช่วย
	วันนี้หมูหินถึงลูกถึงคน

ขั้นตอนที่สี่ก็คือการตีคันมีดครับ ขั้นตอนนี้จะต้องใช้ผู้ช่วยทั้งหมด 3 คน คือคนแรกตีให้เป็นคันมีดด้านขวา คนที่สองตีให้เป็นคันมีดด้านซ้าย ส่วนคนที่สามตีแผ่นมีดตรงกลางให้เข้ารูป หลังจากได้มีดที่ตีคันมีดเรียบร้อยแล้วก็จะนำส่วนที่เป็นคันมีดมาสุมไฟให้ร้อนเพื่อเตรียมสำหรับใส่ในด้ามมีด ในขณะที่รอให้คันมีดร้อน ก็จะเตรียมด้ามมีดขนาดพอเหมาะกับมีดแต่ละเล่มที่ตี โดยการนำเอาคั่งมาอุดลงในด้ามมีด เมื่อคันมีดร้อนได้ที่ก็จะนำมาเสียบลงในด้ามมีดจากนั้นรอให้เย็น ก็เป็นอันเสร็จขั้นตอนนี้ครับ ( คั่งจะมีคุณสมบัติพิเศษหลังจากโดนความร้อนก็จะละลายและทำหน้าที่เป็นตัวยึดคันมีดกับด้ามมีดไม่ให้หลุดออกจากกัน )

การควบคุมมีดเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการตีมีดแต่ละเล่ม	เหงื่อไม่รู้กี่หยดที่จะได้มีดสักหนึ่งเล่ม
พี่เด่น คนที่จะมาสีบทอดการตีมีดคนต่อไป	ฐานเหล็กมีไว้สำหรับทำให้เหล็กเป็นรูปวงกลมทรงกระบอก
อุปกรณ์ที่เตรียมรอที่จะประทับตราลงที่มีด	พี่เด่นมอบมีดให้กับหมูหินเป็นที่ระลึก

เห็นมั้ยครับว่ากว่าที่จะมาเป็นมีดที่เราใช้อยู่ในครัวเรือนมันยากขนาดไหน ผู้ตีต้องใช้ทั้งแรงกาย แรงใจ และทนต่อความเมื่อยล้า รวมถึงการเสี่ยงต่ออุบัติเหตที่อาจจะเกิดขึ้นในระหว่างการตีมีด สิ่งที่หมูหินเห็นและได้รับแนวคิดจากทริปนี้ก็คือทุกคนในทีมล้วนแล้วแต่มีความสำคัญสำหรับการสร้างมีดขึ้นมาแต่ละเล่ม และต้องรู้ใจกันแบบประมาณว่าแค่มองตาก็รู้ใจไม่ต้องพูดนะครับ เพราะแต่ละคนจะต้องลงน้ำหนักและรับ – ส่งจังหวะในการตีให้สม่ำเสมอกัน เห็นมั้ยครับไม่ว่างานอะไร จะเล็ก หรือใหญ่ ก็ต้องอาศัยการทำงานเป็นทีม เพื่อให้งานนั้นเสร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี

การเดินทางมา บ้านร่องไฮ อำเภอแม่ใส จังหวัดพะเยา

ลุงน้อยจากวังเหนือ(ลำปาง)มาทุกอาทิตย์ เพื่อนำมีดมาซ่อมแซม	ขั้นตอนเอามีดกับด้ามไม้มาต่อกัน
	ง่ายๆสบายๆจากไฟให้ความร้อนกับเหล็กตอนนี้ สายๆต้องกลายมาเป็นเตาปิ้ง
แกนเหล็กใหญ่ที่มารองรับการตีมีดทุกวัน	การที่จะได้มีดที่แต่ละเล่นต้องดูแล้วดูอีก

หมูหิน.คอม คิดจะเที่ยวเว็บเดียวก็พอ...
ภาพ เรื่อง และวีดีโอ.....ทีมงานหมูหิน.คอม