หาปลา กว๊านพะเยากับลุงอารี

“กว๊านพะเยาแหล่งชีวิต ศักดิ์สิทธิ์พระเจ้าตนหลวง บวงสรวงพ่อขุนงามคำ งามลือเลื่องดอยบุษราคัม”
นี่คือคำขวัญประจำจังหวัดพะเยา ซึ่งอาจเกิดขึ้นมาพร้อม ๆ กับการเปลี่ยนจากอำเภอเป็นจังหวัดครับ แต่มีอีกสิ่งหนึ่งที่อาจมีมาก่อนคำขวัญนี้จะเกิดขึ้น เพื่อน ๆ ลองเดากันดูสิครับ ??? ถูกต้องนะครับ ...กว๊านพะเยานั่นเอง

กว๊านพะเยา อยู่ในเขตอำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา เป็นทะเลสาบน้ำจืดใหญ่เป็นอันดับ 1 ในภาคเหนือ และ อันดับ 3 ของประเทศไทย (รองจาก หนองหาน และ บึงบอระเพ็ด) คำว่า "กว๊าน" ตามภาษาพื้นเมืองหมายถึง "บึง" เป็นแหล่งน้ำธรรมชาติอยู่ใจกลางเมืองพะเยา มีทิวเขาเป็นฉากหลัง เกิดจากน้ำที่ไหลมาจากห้วยต่างๆ 18 สาย มีปริมาณน้ำเฉลี่ยปีละ 29.40 ล้านลูกบาศก์เมตร มีพันธ์ปลาน้ำจืดกว่า 48 ชนิด มีเนื้อที่ 12,831 ไร่ เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลาต่างๆ ทัศนียภาพโดยรอบกว๊านพะเยา มีส่วน ทำให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวตามธรรมชาติ ที่สวยงามประทับใจผู้พบเห็น จนอาจจะกล่าวได้ว่าหัวใจของเมืองพะเยาอยู่ที่กว๊านพะเยานี่เอง

ริมกว๊านพะเยาเป็นร้านอาหารและสวนธาธารณะให้ประชาชนพักผ่อนหย่อนใจ กว๊านพะเยาในอดีตแต่เดิมเคยเป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำมีสายน้ำอิงไหลพาดผ่านคดเคี้ยวทอดเป็นแนวยาวไปตลอด จาดทิศเหนือจรดขอบกว๊านฯ ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ประกอบกับมีหนองน้ำน้อยใหญ่หลายแห่งและร่องน้ำหลายสายที่ไหลลงมาจากขุนเขาดอยหลวงแล้วเชื่อมติดต่อถึงกัน ทำให้พื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำแห่งนี้จึงมีความอุดมสมบูรณ์ยิ่งนักและมีผู้คนเข้ามาตั้งถิ่นฐานอาศัยอยู่เป็นชุมชนนานนับตั้งแต่โบราณ

หมูหินเริ่มเข้าใจในความหมายของคำว่า “กว๊านพะเยาแหล่งชีวิต” ตอนนี้เองครับ เมื่อสายตาอันคมเฉียบของผมเหลือบไปเห็นเรือหางยาวลำหนึ่งกำลังลอยโต้ลมอยู่กลางกว๊านพะเยา ซึ่งอยู่ไกลมากถึงมากที่สุด ยากที่จะส่งเสียงอันหล่อเหลาของผมผ่านระบบโทรศัทพ์เคลื่อนที่ไปยังเจ้าของเรือลำนั้น หวังว่าเพื่อน ๆ คงไม่ได้คิดว่าพะเยาบ้านนอกสุด ๆ ถึงขนาดไม่มีสัญญาณเลยเหรอ ? อันที่จริงผมไม่มีเบอร์ของเขาครับ รวมทั้งผมกำลังคิดว่าใครมาทำอะไรกลางกว๊านในช่วงเวลาหกโมงเช้าแบบนี้และนี่คือสาเหตุของเรื่อง

สัญชาติญาณของความเป็นหมูหินสั่งให้ขาของผมก้าวเดินไปข้างหน้าและเพิ่มความเร็วของฝีเท้าขึ้นทุกขณะตรงดิ่งไปที่ท่าเรือของโครงการกู้วัดติโลกอาราม และได้ขอให้คนพายเรือเอาเรือออกไปยังเรือลำนั้น ซึ่งหมูหินทำสำเร็จครับ จากฝั่งมาถึงเรือใช้เวลาประมาณ 20 นาที และสิ่งที่หมูหินเห็นเต็มสองตาก็คือคุณลุงวัยกลางคนกำลังดึงปลาออกจากแน่ง

ลุงอารี เครื่องสนุก อายุ 55 ปี อยู่หมู่บ้านร่องไฮ ต.   อ.เมือง พะเยา คุณลุงเล่าว่า “ผมออกเรือหาปลาที่กว๊านพะเยานานเกือบ 10 ปีครับ และทำเป็นอาชีพหลัก ที่สำคัญไม่เคยคิดทำอาชีพอื่น เพราะที่นี่เหมือนเป็นแหล่งชีวิตของผมและกับอีกหลายคนที่หาปลาเหมือนกัน”

การดำเนินชีวิตของลุงอารีจะเริ่มจากเวลาบ่ายสี่โมงเย็นครับ เริ่มด้วยการเก็บแน่งดักปลาที่ตากเรียงรายไว้บนรั้วบ้านเอามามัดแยกเป็นผืน ๆ แล้วนำมาใส่ในกระสอบที่เตรียมไว้ (คุณลุงเรียกมันว่ากระสอบปุ๋ยครับ เพราะเป็นกระสอบที่บรรจุปุ๋ยเคมี เมื่อเอาปุ๋ยไปใช้อย่างอื่นแล้วก็จะเอากระสอบมาใช้สำหรับบรรจุสิ่งของอย่างอื่น ) จากนั้นเวลาหกโมงเย็นคุณลุงก็จะเอาเรือออกเพื่อที่จะเอาแน่งที่เตรียมมาไปปักหลักเพื่อดักปลาในกว๊านพะเยาครับ

อุปกรณ์สำคัญที่ลุงอารีใช้สำหรับดักปลาในแต่ละวันก็จะมีแน่งดักปลาขนาดผืนละ 50 เมตรทั้งหมด 30 ผืน ไม้ไผ่เหลาเป็นแท่งยาว ๆ แท่งละ 3 เมตร จำนวน 150 แท่ง ก้านสายบัวยาวประมาณ 10 นิ้ว จำนวน 30 อัน และที่เหลือก็คือประสบการณ์บวกกับความชำนาญเฉพาะตัวเท่านั้นครับ เพื่อน ๆ ลองคิดดูว่าอุปกรณ์แค่นี้มันสามารถสร้างอาชีพ สร้างรายได้ ให้กับหนึ่งครอบครัวมาเป็นเวลายาวนานถึง 10 ปี โอ้โหข้าน้อยหมูหินขอคารวะ

วิธีการปักแน่งดักปลาของลุงอารีเริ่มจากการนำเอาสายแน่งดักปลามาผูกกับแท่งไม้ไผ่ที่เหลาเตรียมไว้แล้วปักลงไปใต้น้ำจนถึงชั้นของดินความลึกประมาณเกือบ ๆ 3 เมตรโดยให้ปลายไม้โผล่น้ำออกมา จากนั้นก็นำเอาตัวแน่งมายึดติดกับแท่งไม้ไผ่แท่งที่ 2 แล้วขึงเป็นเส้นตรงห่างออกไปจากจุดที่ปักแน่งหลักที่ 1 ประมาณ 3 เมตรปักลงไปใต้น้ำจนถึงชั้นของดิน ให้ปลายไม้ไผ่โผล่น้ำขึ้นมาเหมือนเดิม และทำแบบนี้ไปเรื่อย ๆ จนแน่งผืนที่ 1หมด ลุงอารีก็จะนำเอาก้านสายบัวที่เตรียมไว้ 1 ก้านมาผูกติดกับแน่งผืนที่ 2 แล้วก็ทำแบบเดิมไปเรื่อย ๆ จนครบ 30 ผืนครับ

ลุงอารีเหล่าให้หมูหินฟังว่าสาเหตุที่จะต้องปักหลักแน่งเป็นเส้นตรงโดยให้ปลายไม้ไผ่โผล่ขึ้นมาเหนือน้ำก็เพราะว่าเวลาที่ลุงหรือคนอื่นมาปักหลักแน่งดักปลา ก็จะสามารถรู้ได้โดยอัตโนมัติว่ามีคนอื่นมาปักที่บริเวณนี้แล้ว เราจะได้ไม่ปักหลักแน่งทับหลักแน่งของคนอื่น และการที่นำก้านสายบัวมาผูกติดกับแน่งแต่ละผืนก็เพราะว่าเวลาที่เรามาเก็บแน่งดักปลาก็จะได้รู้ว่าเราเก็บไปทั้งหมดกี่แน่งแล้วครับ

ลุงอารีใช้เวลาในการปักหลักแน่งในแต่ละวันประมาณ 2 – 3 ชั่วโมงครับ จากนั้นก็เดินทางกลับบ้านเพื่อผักผ่อนและเตรียมตัวสำหรับการเก็บแน่งดักปลาในเช้าตรู่ของวันรุ่งขึ้น และมีอีกสิ่งหนึ่งที่ลุงอารีต้องอธิษฐานก่อนนอนทุกคืนในช่วงนี้ก็คือขออย่าให้มีฝนตกในคืนนี้และวันพรุ่งนี้เลย หมูหินคิดว่าคุณลุงจะอธิษฐานว่าขอให้โลกสงบสุขเสียอีก  เฮ้ย !!! วัยรุ่นเซ็งเลย

อุปสรรคที่สำคัญในการดักปลาก็คือสภาพดินฟ้าอากาศครับ ลุงอารีบอกว่าหลังจากที่ปักแน่งดักปลาเสร็จแล้วเกิดฝนตกในคืนนั้น ปลาก็จะไม่ค่อยติดแน่งครับ หมูหินเดาว่าปลาตัวผู้กับตัวเมียมันคงแอบจู๋จี๋กันอยู่ใต้กอผักตบชวาแน่ ๆ  และหากในวันรุ่งขึ้นเกิดมีลมพายุ ฝนตกหนักจนไม่สามารถออกเรือเก็บแน่งได้ ก็ต้องปล่อยไว้อย่างนั้น หากปักหลักแน่งไม่ดีก็อาจจะหลุดหรือขาดชำรุดได้ ผลก็คือ ขาดรายได้ในวันนั้นไปแถมยังต้องซ่อมแซมแน่งที่ชำรุดอีก ถ้าพูดเป็นภาษาชาวบ้านแบบเราก็คงจะหนีไม่พ้นคำว่า “ซวยจริง ๆ”

ลุงอารีจะเริ่มเก็บแน่งตั้งแต่หกโมงเช้าเพราะอากาศค่อนข้างเย็นสบายครับ เก็บไปเรื่อย ๆ จนหมด บางวันก็เสร็จ 9 โมง บางวันก็เสร็จ 10 โมงครับ  ปลาที่ได้ส่วนมากจะเป็นปลาหมอ ปลาดุก และปลาสร้อยครับ บางวันลุงอารีดักปลาได้มากหน่อยประมาณ 30 – 40 กิโลกรัม หรือบางวันก็น้อยได้แค่ 15 – 20 กิโลกรัมแล้วแต่ช่วงและดวงจริง ๆ พอกลับมาถึงบ้านก็จะนำปลาที่ได้มาล้างทำความสะอาดแล้วภรรยาของลุงก็จะนำไปขายที่ตลาดแม่ต๋ำ ตั้งอยู่ที่สี่แยกแม่ต๋ำ อ.เมือง  พะเยาครับ

ปลาแต่ละชนิดจะขายราคาไม่เท่ากันครับ เช่นปลาหมอกิโลกรัมละ 20 บาท ปลาดุกได้ราคาดีหน่อยกิโลกรัมละ 60 บาท ส่วนปลาสร้อยกิโลกรัมละ 50 บาท  รวมรายได้จากการขายปลาต่อวันก็ประมาณ 500 – 600 บาทครับ หมูหินว่ามันคุ้มค่ากับเวลาทุกวินาทีที่ลุงอารีทุ่มเทไป และเกินคุ้มสำหรับหยาดเหงื่อทุกหยดที่ลุงเสียไป   ยิ่งไปกว่านั้นมันเป็นอาชีพที่ลุงอารีภาคภูมิใจที่สุดและได้ทำในบ้านเกิดของตัวเอง บนแหล่งชีวิตของลุง

ทริปนี้เป็นทริปที่หมูหินประทับใจอย่างสุดซึ้งครับ เพราะสิ่งที่จะบอกต่อไปนี้มันอาจทำให้เพื่อน ๆ ถึงกับ “ขนลุก” เลยทีเดียว หลังจากการหาปลาเสร็จสิ้น ระหว่างนั่งเรือกลับเข้าฝั่ง คุณลุงที่พายเรือไปส่งหมูหินไปหาลุงอารีบอกว่า ลุงอารี เป็นแชมป์อันดับหนึ่งการแข่งขันพายเรือของพะเยา และสิ่งที่น่าทึ่งยิ่งไปกว่านั้นที่หมูหินไม่เคยทราบเลยระหว่างการหาปลาก็คือ ลุงอารีเป็นผู้พิการขาไม่เท่ากันครับ หมูหินหวังว่าเพื่อน ๆ ที่ได้อ่านเรื่องนี้จะมีกำลังใจในการดำเนินชีวิตนะครับ

หมูหิน.คอม คิดจะเที่ยวเว็บเดียวก็พอ...
ภาพ เรื่อง และวีดีโอ.....ทีมงานหมูหิน.คอม