ขึ้นเหนือมาก็หลายครั้งหลายหนแล้ว แต่ไม่มีโอกาสได้แวะสักทีที่ลำพูน วันนี้เลยตั้งใจอย่างแน่วแน่ เพื่อมาสักการะแม่ญิง(สตรี) ผู้ทะนุบำรุงเมืองหริภุญชัย จนเจริญรุ่งเรืองมากว่าหลายร้อยปี

ด้วยความชื่นชมและนับถือพระนาง หากหมูหินจะย้อนเวลาไปไหว้สักการะท่าน ก็คงเป็นไปไม่ได้ ทำได้เพียงแต่เดินทางมาไหว้สัการะพระนางที่อนุสาวรีย์ของพระนางที่ชาวลำพูนได้จัดสร้างไว้ เพื่อเป็นอนุสรณ์สถาน ให้ผู้คนได้ที่มีความนับถือ มีความศรัทธา ได้แวะเวียนเข้ามากราบไหว้พระนาง และรำลึกถึงพระนาง โดย อนุสาวรีย์พระนางจามเทวี แห่งนี้ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชสยามมกุฏราชกุมารได้เสด็จมาทรงเปิดเมื่อ วันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2525 สร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แด่พระนางจามเทวี ปฐมกษัตริย์ของนครหริภุญชัย ผู้ทรงมีคุณธรรม และเป็นนักปราชญ์ผู้กล้า

ในส่วนของเรื่องราวของพระนางจามเทวี หมูหินได้ค้นคว้าและศึกษามาพอสมควร โดยเรื่องราวของพระนางจะมีกล่าวถึงในตำนานต่าง ๆ หลายแห่งแตกต่างกันออกไป แต่จากตำนานพื้นเมืองเอง ได้กล่าวไว้ว่า พระนางจามเทวีทรงเป็นพระราชธิดาของสมเด็จพระเจ้าจักรพรรดิ์ลพราช ผู้ครองเมืองละโว้ ต่อมาพระฤๅษีวาสุเทพและพระฤๅษีสุกทันตะได้สร้างเมืองหริภุญชัยและแต่งตั้งให้นายควิยะบุรุษเป็นทูตพร้อมด้วยเครื่องบรรณาการ ไปทูลขอหน่อกษัตริย์จากเมืองละโว้ กษัตริย์เมืองละโว้ได้โปรดให้พระราชธิดาซึ่งอภิเษกสมรสแล้วกับเจ้าชายรามราชแห่งเมืองรามนคร และทรงพระครรภ์ได้ ๓ เดือน ไปครองเมืองแทน ซึ่งพระนางจามเทวีก็ทรงเต็มพระทัยที่จะเสด็จไปพร้อมกับพระมหาเถระที่ทรงพระปิฎก ๕๐๐ รูป หมู่ปะขาวที่ตั้งอยู่ในเบญจศีล ๕๐๐ คน บัณฑิต ๕๐๐ คน พ่อค้าวานิช สมณชีพราหมณ์ และช่างต่าง ๆ อย่างละ ๕๐๐ คน รวมประมาณกว่า ๗,๐๐๐ คน

ขบวนเสด็จของพระนางจามเทวีต้องรอนแรมมาเป็นระยะเวลาอันยาวนานโดยขบวนชลมารค จากนั้นจึงขึ้นฝั่งเสด็จต่อไปด้วยขบวนช้าง ขบวนม้า เมื่อประทับแรม ณ ที่แห่งใดก็จะทรงสร้างศาสนสถานเป็นที่ระลึกไว้เสมอ จนมาถึงบ้านละมักจึงทรงหยุดพักขบวนเพื่อรอเสด็จเข้าเมืองลำพูนต่อไป รวมระยะเวลาเดินทางทั้งสิ้น ๗ เดือน

พระนางจามเทวีได้ทรงครอบครองเมืองหริภุญชัย หรือเมืองลำพูน เมื่อปี พ.ศ. ๑๒๐๖ ทรงนำความเจริญรุ่งเรืองมาสู่เมืองหริภุญชัยเป็นอันมาก ทั้งทางด้านศาสนาและศิลปวัฒนธรรม พระราชอาณาเขตแผ่ไพศาลไปทั่ว โดยมีเมืองหริภุญชัยเป็นศูนย์กลางการปกครอง ทรงครองราชย์ได้ ๕๒ ปี จึงเสด็จสวรรคตเมื่อพระชนมายุ ๙๒ พรรษา มีผู้สืบเชื้อสายติดต่อกันมาถึง ๔๙ พระองค์ รวมระยะเวลา ๖๑๘ ปี จึงเสียพระนครให้แก่พญามังรายมหาราชแห่งอาณาจักรล้านนาในปี พ.ศ. ๑๘๒๔

ซึ่งอนุเสาวรีย์ตั้งอยู่บริเวณสวนสาธารณะหนองดอก ห่างจากศาลากลางจังหวัดไปทางทิศใต้ประมาณ 1 กิโลเมตร ภายในมีลานกว้าง และเข้ามาจากด้านหน้า ทางขวามือจะัมีร้านขายของที่ระลึก และพวกเครื่องรางต่างๆเพียง 2ร้าน และขายดอกไม้ธูปเทียน เพื่อนำมาไหว้พระนาง กำแพงด้านหลังจะมีการแกะลสักเรื่องราวความเป็นมาของเมืองในยุึคต่างๆ ที่ผ่านมา สองข้างก็จะมีรูปปั้นช้าง-ม้าคูบารมีของพระนางอยู่ด้วย ภายในบริเวณอนุสาวรีย์แห่งนี้ จะมีศิลปินผู้พิการทางสายตา นั่งบรรเลงเพลงพิณ หรือ ปิน(ภาษาพื้นเมืองในภาคเหนือ) ขับกล่อม เพิ่มความเป็นเหนือๆ เข้าไปอีกมาก