วัดพระธาตุดอยคำ

ใครหลายต่อหลายคน เมื่อได้มาเที่ยวเชียงใหม่ คงมีโปรแกรมการเที่ยวสวนราชพฤกษ์ หรือเป็นที่รู้จักกันทั่วประเทศในนามมหกรรมพืชสวนโลกเมื่อปี พ.ศ. 2549  นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ที่เดินทางมาชม หากแหงนหน้ามองบริเวณฉากหลังของ “หอคำหลวง” จะมองเห็นพระพุทธรูปองค์สีขาว สุกสกาว ขนาดมหึมา ตั้งเด่นตระหง่านอยู่บนยอดดอยที่มีความเขียวขจีของต้นไม้น้อยใหญ่
แต่ว่าน้อยคนนักที่จะทราบว่า ดอยที่เขียวขจีลูกนี้ เป็นที่ตั้งของ “วัดพระธาตุดอยคำ”  วัดที่มีประวัติอันเก่าแก่ คู่บ้านคู่เมืองเชียงใหม่ มานานกว่า 1,300  ปี และที่สำคัญภายในวัดมีลานชมวิว ซึ่งสามารถมองเห็นทิวทัศน์ที่สวยงามของสวนราชพฤกษ์ ทั้งกลางวันและกลางคืนได้อย่างชัดเจน

วัดพระธาตุดอยคำ  ตามประวัติ เมื่อ พ.ศ. 2509 กล่าวไว้ว่า ขณะนั้นวัดดอยคำเป็นวัดร้าง ต่อมากรุแตกชาวบ้านพบโบราณวัตถุหลายชิ้น เช่น พระรอดหลวง พระหินทรายปิดทององค์ใหญ่ พระสามหมอ (เนื้อดิน) ซึ่งนำมาประดิษฐานไว้ ณ วัดพระธาตุดอยคำ พระธาตุดอยคำนอกจากจะเป็นที่สักการะบูชาของคนท้องถิ่นแล้ว ยังเป็นสัญลักษณ์อีกแห่งหนึ่งของการบินไทยที่ใช้กำหนดพื้นที่ทางสายตา ก่อนที่จะนำเครื่องบินลงจอดที่สนามบินเชียงใหม่อีกด้วย

วัดพระธาตุดอยคำ เป็นวัดที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของพุทธศาสนิกชนในพื้นที่ ต.แม่เหี๊ยะ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ และใกล้เคียงมาตั้งแต่โบราณ และเป็นอีกวัดหนึ่งในเชียงใหม่ ที่มีความน่าสนใจในด้านการท่องเที่ยว การศึกษาศิลปะและวัฒนธรรมอันเก่าแก่ของชาวล้านนาโบราณ  ต้นเหตุแห่งการสร้างพระพุทธรูปองค์นี้ สืบเนื่องมาจาก เจ้าแม่อินหวัน ณ เชียงใหม่ ผู้มีจิตศรัทธาเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ที่ได้ล่วงลับไปแล้ว หลังจากนั้นประมาณหนึ่งอาทิตย์  เจ้ากุลวงศ์ ทายาทคนหนึ่งของท่านฝันว่า เจ้าแม่ขอให้สร้างพระพุทธรูปองค์ใหญ่ประดิษฐานไว้บนที่สูง เพื่อให้ชาวบ้านได้กราบไหว้บูชาจากระยะไกลได้ 

จากนั้นจึงได้นำเรื่องดังกล่าวไปเล่าให้บรรดาญาติพี่น้องได้ทราบโดยทั่วกัน และได้รวบรวมเงินทุนจำนวนสี่แสนห้าหมื่นบาท  เพื่อใช้ในการก่อสร้างพระพุทธรูป โดยได้ไปนมัสการพระครูศรีปริยัติยานุรักษ์ เจ้าคณะอำเภอเมืองเชียงใหม่ และเจ้าอาวาสวัดสวนดอก ปรารภเรื่องการจัดสร้างพระพุทธรูปขึ้น   ท่านพระครูแนะนำให้สร้างไว้บนวัดพระธาตุดอยคำ เพราะเป็นวัดเก่าแก่ ตั้งอยู่บนที่สูง สามารถมองเห็นได้แต่ไกล และจะเป็นศรีสง่าแก่เมืองเชียงใหม่ ในอนาคตอีกด้วย พร้อมกับได้ติดต่อขออนุญาตการก่อสร้างจากกองบิน 41  จ.เชียงใหม่ และกระทรวงกลาโหม  เมื่อได้รับอนุญาตแล้วก็ได้เริ่มงานก่อสร้างขึ้น เมื่อวันที่ 4 มกราคม 2531  และแล้วเสร็จเมื่อต้นปี 2534  โดยถวายพระนามพระพุทธรูปองค์นี้ว่า “พระพุทธพีสีพิงครัตน์” ซึ่งมีความหมายว่า พระพุทธรูปอันเป็นแก้วที่ประเสริฐของเมืองเชียงใหม่

วัดพระธาตุดอยคำ เดิมชื่อว่า วัดสุบรรณบรรพต ซึ่งตั้งอยู่บนดอยคำ แต่ชาวบ้านมักจะเรียกกันว่า “วัดดอยคำ”  ถือเป็นหนึ่งในวัดที่มีความสำคัญคู่กับประวัติศาสตร์ของอาณาจักรล้านนามาแต่โบราณ  ตามประวัติ วัดนี้สร้างโดยพระโอรสทั้ง 2  พระองค์ของ พระนางจามเทวี ปฐมกษัตรีแห่งนครลำพูน คือ เจ้ามหัตยศ และ เจ้าอนันตยศ เมื่อ พ.ศ.1230   จากตำนานก่อนพระพุทธกาลเล่าว่า พระพุทธเจ้าเคยเสด็จมาประทับยังดอยคำ ซึ่งแต่เดิมเป็นที่อยู่อาศัยของยักษ์ 3  ตน ได้แก่ ยักษ์สองผัวเมีย ชื่อ จิคำ และ ตาเขียว และลูกยักษ์อีก 1  ตน โดยยักษ์ทั้ง 3 ตนต้องการจับพระพุทธองค์กินเป็นอาหาร  ครั้นพระพุทธองค์ทรงแผ่เมตตาจนยักษ์ทั้ง 3  ตนยอมอ่อนน้อม กราบไหว้บูชา พร้อมทั้งยอมเลิกกินเนื้อมนุษย์ โดยต่อรองขอกินเนื้อสัตว์แทน ทั้งนี้เจ้าเมืองในขณะนั้นก็ยินยอม เพื่อต้องการรักษาชีวิตมนุษย์เอาไว้  นับแต่นั้นมา ก็มีพิธีกรรมการฆ่าโคให้ยักษ์กิน หรือที่ชาวเชียงใหม่รู้จักกันในปัจจุบันนี้ คือ พิธีกรรมเลี้ยงผีปู่แสะ - ย่าแสะ นั่นเอง

บนเนื้อที่ทั้งหมดกว่า 7 ไร่ ภายในวัดพระธาตุดอยคำ ประกอบด้วย พระพุทธพีสีพิงครัตน์เป็น พระพุทธรูปปางมารวิชัย สีขาวผ่องดั่งไข่มุก หน้าตักกว้าง 12 เมตร สูง 17 เมตร ตั้งเด่นตระหง่านอยู่บนดอยคำ สามารถมองเห็นได้แต่ไกล  นอกจากนี้ยังมีองค์พระเจดีย์ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมศิลปะแบบล้านนา เจดีย์ทรงกลม ดัดแปลงมาลัยเถาเป็นเหลี่ยม สร้างครอบสถูปโบราณอายุกว่า 1,300  ปี และเป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า  ด้านหน้าเป็นวิหารหลวงที่สร้างด้วยไม้ทั้งหลัง ภายในเงียบสงบ และร่มเย็น เป็นที่ประดิษฐานขององค์พระประธาน

นอกจากสิ่งก่อสร้างที่สำคัญภายในวัดแล้ว จุดเด่นของวัดแห่งนี้อีกอย่างหนึ่งก็คือ ลานชมวิว บริเวณด้านหน้าของพระวิหารเป็นลานชมวิวกว้าง ๆ ที่สามารถมองเห็นเมืองเชียงใหม่ได้ทั้งเมือง โดยเฉพาะอาณาบริเวณของสวนราชพฤกษ์ และเชียงใหม่ไนท์ซาฟารีทั้งหมด ทั่วทั้งลานปูกระเบื้อง และมีเก้าอี้ สำหรับนักท่องเที่ยว มีการปลูกไม้ดอกไม้ประดับเพื่อเพิ่มความรื่นรมย์ ใครที่มาเที่ยวชมวัดพระธาตุดอยคำไม่ควรพลาด ยิ่งถ้ามายืนมองวิวเชียงใหม่ในช่วงเวลาเย็น ๆ พระอาทิตย์ใกล้ตกดินแล้วละก็ จะเห็นแสงไฟระยิบระยับ และความงดงามของเมืองเชียงใหม่ในเวลากลางคืน คงเป็นภาพที่น่าจดจำยิ่ง

ใครที่มาเที่ยวสวนราชพฤกษ์ หรือเชียงใหม่ไนท์ซาฟารี ก็ไม่ควรอย่างยิ่งที่จะกลับรถออกไป โดยที่ไม่ขึ้นมายังวัดพระธาตุดอยคำแห่งนี้ เพราะท่านอาจจะไม่ได้เห็นเชียงใหม่ในอีกมุมหนึ่งก็ได้ 

ตำนานพระเจ้าเลียบโลก กล่าวว่า...สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จไปพักประทับนอนที่ภูเขาลูกเล็กลูกหนึ่ง อยู่ทางทิศตะวันตก พระองค์ประทับอยู่ใต้ต้นมะขามใหญ่ต้นหนึ่ง ซึ่งใหญ่ประมาณ ๘ กำ สูง ๑๕ ศอก ทรงประทับอยู่เมตตาในที่นั้นตลอดราตรี ในกลางคืนนั้นเทพยดาทั้งหลายก็โสมนัสยินดี จึงบันดาลให้ฝนเงิน ฝนทองคำตกลงมาบูชาพระพุทธองค์ ครั้นสว่างขึ้นมา แก้ว เงิน ทองคำ เหล่านั้นก็หายเข้าไป สู่ใต้ภูเขาลูกเล็กนั้นสิ้น เป็นไปเพราะพุทธานุภาพ เหตุนั้นภูเขาลูกนั้นจึงได้ชื่อว่า “ดอยเขาคำหลวง” (พระธาตุดอยคำ ตำบลแม่เหี๊ยะ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่)

แล้วพวกเทพยดาทั้งหลายก็กราบทูลขอรอยพระบาทจากพระพุทธเจ้า พระพุทธองค์ตรัสว่า “สถานที่นี้ ไม่มีที่จะไว้รอยพระบาทตถาคต” พอรุ่งสว่างดีแล้วก็เสด็จไปทางทิศตะวันออก ทรงพบก้อนหินหนึ่งงดงามยิ่ง ทรงประทับนั่งผินพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก ทรงทอดพระเนตรดูสถานที่แห่งนั้น แล้วทรงรำพึงว่า “สถานที่นี้ ต่อไปภายหน้าจักเป็นมหานครเมืองใหญ่ จักเป็นที่อยู่แห่งกษัตริย์และคนทั้งหลาย ศาสนาตถาคตจะมาดำรงอยู่ในเมืองที่นี้ เป็นที่รุ่งเรืองยิ่ง จักปรากฏชื่อเสียงไปทั่วทิศ ในเมืองนี้จะมีอารามใหญ่อยู่ ๘ หลัง เหมือนดังที่เคยนั่งภาวนาที่โสฬสสถาน ๑๖ แห่งในเมืองลังกาทวีปนั้นเถิด” ทรงรำพึงเช่นนี้แล้ว เสด็จลุกขึ้นแล้วทรงเหยียบรอยพระบาทไว้เหนือหินที่ประทับนั่ง ส่วนรอยพระพุทธบาทที่กล่าวในตำนานนั้นได้จมหายไปในพื้นดิน โดยมีเทพเจ้ารักษาไว้ ซึ่งในกาลเบื้องหน้าจักขึ้นมาปรากฏแก่มหาราชทั่วไป