• ตลาดน้ำดำเนินสะดวก

๏ พี่ดำเนิน เดินนำ สู่ลำน้ำ น้องก็จ้ำ น้ำก็จ้อง เที่ยวมองหา เช่าเรือเล่น เช่นเรือเรา เช่าเขามา ล่องธารา น้องใคร อยู่ในคลอง ๚

ชีวิตหนอชีวิต ... ทำไมถึงเพลิดเพลินได้ขนาดนี้ ... อ๋อ! เพราะเราเกิดเป็นคนไทยนั่นเอง ในสมัยก่อนนั้นว่ากันว่าคนไทยเรานิยมสัญจรกันก็ทางน้ำ โดยใช้แม่น้ำลำคลองเป็นถนน อืมม์ ... น้องๆ อย่าเพิ่งงงนะครับ คงไม่ได้ขี่ช้างม้าวัวควายหรือเกวียนลงคลองหรอกนะจ๊ะ แต่รุ่นคุณปู่คุณย่า(คุณตาคุณยาย) ท่านใช้เรือเป็นพาหนะน่ะครับ น้อยคนนักที่จะบุกเข้าพง

ที่ราชบุรีนี้ก็เช่นกัน พื้นที่แต่เดิมก็เป็นลำคลองต่างๆ มากมายทั้งคลองเล็กคลองใหญ่นับร้อย เนื่องจากชาวบ้านทำสวนทำไร่และทำนา ครือส่วนใหญ่จะเป็นเกษตรกรปลูกพืชผักเลี้ยงชีพ ดังนั้นการนำพืชไร่ออกมาค้าขายก็ต้องอาศัยคลองน้อยใหญ่ เพื่อเป็นหนทางในการเดินทาง เมื่อมีคนมากขึ้น แต่แม่น้ำลำคลองเท่าเดิม การจราจรก็ติดขัด ก็คงเหมือน “รถติด”ในสมัยนี้ ซึ่งคงต้องมีการขยับขยายเหมือนการสร้างทางด่วน แต่ต่างกันที่ว่าไม่ได้ “ลอยฟ้า” เท่านั้น

ย้อนไปถึงสมัยอยุธยาก็มีการขุดคลองบางกอกใหญ่ คลองมหาชัยและคลองลัดเกร็ดกันไปแล้ว พอมาถึงสมัยรัตนโกสินทร์ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ พระองค์ทรงมีพระราชดำริที่จะขุดคลองเพื่อเชื่อมโยงแม่น้ำท่าจีนกับแม่น้ำแม่กลองเข้าด้วยกัน โดยผ่านท้องที่ต่างๆ ถึงสามจังหวัด โดยเริ่มจากประตูน้ำบางยาง แม่น้ำท่าจีน อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร  ผ่านไปยังอำเภอดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี ไปเชื่อมกับแม่น้ำแม่กลอง ที่ประตูน้ำบางนกแขวกอำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม เพื่อความสะดวกในการสัญจร

ดังนั้น ในปีพุทธศักราช ๒๔๐๙ พระองค์จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระปราสาทสิทธิ์ ซึ่งในกาลต่อมาคือสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ที่พระสมุหกลาโหม เป็นผู้อำนวยการในการขุดคลองครั้งนี้ เพื่อเชื่อมสามจังหวัดเข้าด้วยกัน ดังกล่าวในข้างต้น โดยใช้แรงงานเป็นลูกจ้างชาวจีน ขุดด้วยกำลังคนล้วนๆ ใช้เวลาประมาณ ๒ ปี จึงแล้วเสร็จ สิ้นงบประมาณเป็นเงิน ๑,๔๐๐ ชั่ง หรือ ๑๑๒,๐๐๐ บาท โดยมีขนาดกว้าง ๖ วา ลึก ๖ ศอก รวมระยะทางทั้งสิ้น ๓๒ กิโลเมตร  ทรงพระราชทานนามคลองนี้ว่า “คลองดำเนินสะดวก”

เนื่องจากคลองดำเนินสะดวกมีระยะทางยาวถึง ๓๒ กิโลเมตร  จึงอาจเป็นปัญหาได้ เช่น มีคำถามว่าบ้านอยู่ไหน? แล้วได้รับคำตอบว่า ‘บ้านอยู่ริมคลองดำเนินสะดวก’ ถ้าได้รับคำตอบเพียงเท่านี้เวลาจะไปมาหาสู่กันคงพายเรือกันจนเมื่อยกว่าจะเจอ ดังนั้นจึงมีการแบ่งระยะทางออกเป็นช่วงๆ ด้วยการปัก “หลักเขต” ทั้งหมด ๘ หลัก โดยหลักที่ศูนย์จะอยู่ที่ประตูน้ำบางยางส่วนหลักที่ ๑ ถึง ๕ จะอยู่ในอำเภอบ้านแพ้ว หลักที่ ๖ และ ๗ จะอยู่ที่อำเภอดำเนินสะดวก ส่วนหลักที่ ๘ จะอยู่ที่อำเภอบางคนที

พี่เล็กเคยขับรถจากวัดดอนยายหอม จังหวัดนครปฐม ไปทางบ้านแพ้ว แล้วมีโอกาส ได้ไปไหว้พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ “หลวงพ่อโตวัดหลักสี่” ซึ่งอยู่ริมคลองดำเนินสะดวก ส่วนข้อมูลข้างต้นก็ได้มาจากหนังสือของวัดหลักหกรัตนาราม อ.ดำเนินสะดวก ราชบุรี ซึ่งจะสังเกตเห็นว่ามีการตั้งชื่อวัดตามหลักเขตด้วย เช่น วัดหลักสี่ และวัดหลักหกฯ โดยที่วัดยังทำหน้าที่เป็นศูนย์รวมจิตใจและเป็นแหล่งความรู้ของชาวบ้านเสมอมา

อนึ่ง ที่กรุงเทพมหานคร ก็มีเขต “หลักสี่” ซึ่งมาจากหลักบอกระยะทางเช่นกัน โดยจะมีการปักหลักไว้ริมคลอง “เปรมประชากร” ทุก ๆ ระยะทาง ๑๐๐ เส้น ซึ่งคลองนี้จะเป็นคลองขุดในสมัยรัชกาลที่ ๕ เพื่อเป็นเส้นทางลัดไปสู่อยุธยา

เมื่อทราบประวัติเรื่องคลองดำเนินสะดวกกันมาพอสังเขปแล้วก็ขอเชิญลงคลอง เดี๋ยวนะครับ น้องๆ ศรีธนนไชยอย่าเพิ่งกระโดดลงไปนะครับ เพราะมีเรือให้เช่า สนนราคาเรือพาย (พร้อมฝีพาย) ก็ประมาณ ๓๐๐ บาทต่อหนึ่งรอบ (ทั่วตลาด) ซึ่งอยากจะแวะตรงไหน ซื้ออะไรก็บอกกับฝีพายได้เลย เช่น แวะซื้อก๋วยเตี๋ยว น้ำดื่ม หรือผลไม้ก็ซื้อมารับประทานในเรือได้เลย ได้สีสันเพิ่มรสชาติดีนะครับ

ลืมบอกไปว่าตลาดน้ำที่ดำเนินสะดวกนี้แต่เดิมเป็นศูนย์รวมในการค้าขาย พืชผักและผลไม้ตามฤดูกาลจากเรือกสวนไร่นาของเกษตรกรในย่านนั้น แต่ในระยะหลังนี้ เน้นไปที่การท่องเที่ยว จึงมีสินค้าอื่นๆ ไว้ขายมากมาย เช่นของที่ระลึก แต่ก็ยังมีสินค้าเช่นผลไม้จากชาวสวน เช่นส้มโองามๆ และผลไม้อื่นๆ มาขายในราคาที่ไม่แพงเพราะมาจากชาวสวนโดยตรง

บริเวณตลาดน้ำดำเนินสะดวกในวันนี้ เป็นกึ่งตลาดบกและตลาดน้ำ กล่าวคือมีของขายทั้งบนบกและในเรือ คนซื้อก็ซื้อได้ทั้งบนบกและในเรือ แต่ถ้ามัวเดินอยู่บนบก ก็จะอยู่ได้เห็นและชื่นชมเฉพาะ “ตลาดใน” เท่านั้น ส่วน “ตลาดนอก” จะอยู่ตามลำคลองซึ่งต้องเช่าเรือ เพื่อล่องเรือพายไปดู โดยสองฟากของลำน้ำจะมีร้านขายของที่ระลึกตลอดทางน่าชมอย่างยิ่ง แล้วระหว่างทาง ก็จะมีเรือจากแม่ค้าและชาวสวนต่างๆ มาขายของด้วย สิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น ก็ขอเชิญทัศนาภาพถ่ายจากตลาดน้ำได้เลยครับ

ข้อมูลส่วนหนึ่งได้มาจากหนังสือ “ประวัติคลองดำเนินสะดวก” โดย ท่านพระครูสิริวรรณวิวัฒน์ (วรรณะ วณฺโณ) เจ้าอาวาส วัดหลักหกรัตนาราม ต.ศรีสุราษฎร์ อ.ดำเนินสะดวก จ.ราชบุรี

เมื่อกลางเดือน ต.ค. ๔๕ ผมได้มีโอกาสพบท่านพระครูสิริวรรณวิวัฒน์ เจ้าอาวาสวัดหลักหกฯ จึงได้กราบนมัสการขออนุญาตท่านนำเนื้อหาบางส่วนจากหนังสือของท่านมาเผยแพร่บนเว็บไซท์ ซึ่งท่านมีเมตตาจิตสูง อนุญาตให้เผยแพร่ได้โดยไม่ซักถามรายละเอียดแต่ประการใดเลย กระผมจึงขอกราบอนุโมทนาในความอนุเคราะห์ของท่านมา ณ ที่นี้อีกครั้งหนึ่ง ... เล็ก อิศรา  

  DAMNOEN SADUAK FLOATING MARKET ตลาดน้ำดำเนินสะดวก
The Damnoen Saduak District of Ratchaburi first showed itself to the eyes of the tourist world in 1967 when
pictures were seen of a market trading on water. Where paddle boats loaded with all of life's necessities
plied their trade up and down the river. The various vendors are often dressed in dark clothing, similar to
that worn by workers in the fields, their faces shielded from the strong rays of the sun by hats made from
bamboo and palm leaves. They paddle up and down the waterway selling and bartering their merchandise.
It is generally known as Klong Ton Khem Floating Market or Damnoen Saduak Floating Market. Nowadays,
the market buses with activity from very early in the morning until about 11.00 am. However, at Wat Prasart
Sit Floating Market, which has maintained its old style and traditions the market operates from very early in
the morning, but begins to wind down before 8.00 am.